Zëri i ngjirur pas një ftohjeje, pas një nate me shumë të folur ose pas një koncerti është diçka që shumica prej nesh e kanë provuar. Në pjesën më të madhe të rasteve shkaktari është laringjiti — inflamacioni i laringut, pra i asaj pjese të fytit ku ndodhen kordat vokale. Kur indi rreth kordave vokale ënjtet, zëri ndryshon, bëhet i ngjirur, i thellë ose zhduket përkohësisht.
Në këtë artikull shpjegojmë shkaqet më të shpeshta të laringjitit, si dallohet forma akute nga ajo kronike, sa zgjat zakonisht, si trajtohet dhe — më e rëndësishmja — kur ngjirja e zërit nuk duhet lënë pa u vlerësuar nga specialisti i otorinolaringologjisë (ORL).
Çfarë është laringjiti?
Laringu është organi që ndodhet në pjesën e përparme të qafës, mes fytit dhe trakesë (tubit të frymëmarrjes). Brenda tij janë dy korda vokale — dy palosje indi që dridhen kur ajri kalon mbi to dhe kështu prodhohet zëri. Që zëri të dalë i pastër, kordat duhet të jenë të lëmuara, të lagështa dhe të lëvizin në mënyrë simetrike.
Kur mukoza e laringut inflamohet, kordat vokale ënjten dhe nuk dridhen më njësoj. Rezultati është disfonia — ndryshimi i cilësisë së zërit, që në gjuhën e përditshme e quajmë ngjirje.
Laringjiti akut dhe kronik
- Laringjiti akut — shfaqet shpejt, zakonisht pas një infeksioni viral të rrugëve të sipërme të frymëmarrjes ose pas mbingarkesës së zërit. Kalon brenda pak ditësh deri në dy javë.
- Laringjiti kronik — simptomat vazhdojnë më shumë se tre javë ose kthehen vazhdimisht. Zakonisht nuk shkaktohet nga një infeksion, por nga një faktor irritues që vepron gjatë kohë, si duhani, refluksi ose përdorimi i vazhdueshëm profesional i zërit.
Cilat janë shkaqet më të shpeshta
Infeksionet virale
Shkaku më i zakonshëm i laringjitit akut janë viruset e ftohjes së zakonshme dhe të gripit. Në këto raste laringjiti shoqërohet me rrjedhje hundësh, kollë, temperaturë të lehtë dhe dhimbje fyti.
Mbingarkesa e zërit
Të bërtiturit, të kënduarit pa teknikë, mësimdhënia me zë të lartë ose të folurit gjatë në ambiente të zhurmshme e lodhin muskulaturën dhe indin e kordave vokale. Kjo është arsyeja pse mësuesit, këngëtarët, avokatët dhe shitësit janë grupe më të prekura.
Refluksi gastroezofageal
Kthimi i acidit nga stomaku deri te laringu (i njohur si refluks laringofaringeal) irriton mukozën edhe pa dhënë urth klasik. Simptoma tipike janë ngjirja e zërit në mëngjes, ndjesia e një gungëze në fyt dhe pastrimi i shpeshtë i fytit.
Duhani, alkooli dhe ajri i thatë
Tymi i duhanit është irrituesi më i fortë kronik i laringut. Edhe ajri shumë i thatë i ambienteve me ngrohje, pluhuri, avujt kimikë dhe puna në ambiente industriale mund të mbajnë laringun në inflamacion të vazhdueshëm.
Alergjitë dhe rrjedhja e pasme hundore
Sekrecionet që rrjedhin nga hunda në pjesën e pasme të fytit e irritojnë vazhdimisht laringun dhe shkaktojnë kollë të thatë me ngjirje.
Simptomat
- Ngjirje e zërit ose zë i dobët, i thellë, që lodhet shpejt
- Humbje e përkohshme e zërit (afoni)
- Ndjesi tharjeje, gërvishtjeje ose djegieje në fyt
- Nevojë e vazhdueshme për të pastruar fytin
- Kollë e thatë, e bezdisshme
- Dhimbje e lehtë gjatë të folurit ose gëlltitjes
- Te fëmijët e vegjël — kollë me tingull të veçantë, si e lehura, dhe frymëmarrje e zhurmshme
Te të rriturit laringjiti rrallë shkakton vështirësi në frymëmarrje. Te fëmijët, meqë rrugët e frymëmarrjes janë më të ngushta, ënjtja mund të pengojë kalimin e ajrit dhe kërkon vlerësim të menjëhershëm mjekësor.
Sa zgjat laringjiti
Laringjiti akut viral zakonisht përmirësohet brenda 3 deri 7 ditësh, ndërsa zëri mund të ketë nevojë edhe për një ose dy javë të tjera për t'u kthyer plotësisht në normalitet. Kjo është normale: inflamacioni tërhiqet më shpejt se sa rikuperohet elasticiteti i kordave vokale.
Nëse ngjirja vazhdon më shumë se tre javë, nuk bëhet më fjalë për një laringjit të thjeshtë kalimtar dhe kërkohet ekzaminim i specializuar.
Kur duhet vizita te ORL-ja
Rekomandojmë të caktoni një konsultë me specialistin e ORL-së nëse:
- Ngjirja e zërit vazhdon më shumë se tre javë, pa ndonjë shkak të qartë
- Ngjirja kthehet herë pas here gjatë muajve
- Keni vështirësi ose dhimbje gjatë gëlltitjes
- Ndieni një gungë në qafë ose keni gjëndra të fryra që nuk zvogëlohen
- Pështyni gjak ose keni humbje peshe pa arsye
- Keni vështirësi në frymëmarrje ose frymëmarrje të zhurmshme
- Jeni duhanpirës ose keni qenë dhe zëri ju ka ndryshuar
- Zëri është mjet pune dhe simptomat po ju pengojnë rregullisht
Për fëmijët, kërkoni ndihmë të menjëhershme nëse fëmija ka vështirësi të marrë frymë, pështyn shumë, nuk gëlltit dot ose duket i lodhur dhe i përgjumur.
Si vlerësohet laringu
Ekzaminimi bazë përfshin marrjen e detajuar të historisë së simptomave dhe kontrollin e fytit e të qafës. Për të parë drejtpërdrejt kordat vokale përdoret laringoskopia — një ekzaminim me endoskop të hollë, që kryhet në ambulancë dhe zgjat pak minuta. Ky ekzaminim tregon nëse ka vetëm inflamacion, nyje (nodula), polip, cistë apo ndonjë lezion tjetër që kërkon trajtim të veçantë.
Si trajtohet laringjiti
Trajtimi varet nga shkaku. Për këtë arsye, vetëmjekimi — sidomos me antibiotikë të mbetur nga një kurë e mëparshme — nuk ndihmon dhe mund të vonojë diagnozën e saktë.
Masat e përgjithshme
- Pushimi i zërit. Flisni sa më pak dhe me ton normal. Pëshpëritja nuk e kursen zërin — përkundrazi, i lodh më shumë kordat vokale.
- Hidratimi. Konsumimi i mjaftueshëm i lëngjeve mban mukozën të lagësht.
- Ajri i lagësht. Lagështimi i ambientit ndihmon, sidomos gjatë sezonit të ngrohjes.
- Shmangia e duhanit, përfshirë ekspozimin pasiv, dhe e ambienteve me tym e pluhur.
Trajtimi mjekësor
Kur laringjiti është viral, nuk ka nevojë për antibiotikë; trajtimi është simptomatik dhe vendoset nga mjeku. Nëse dyshohet infeksion bakterial, terapia përcaktohet nga specialisti pas vlerësimit. Në rastet e refluksit trajtohet shkaku bazë, me ndryshime në dietë dhe terapi të përshkruar nga mjeku. Kur ngjirja lidhet me përdorimin e gabuar të zërit ose me ndryshime strukturore të kordave vokale, mund të rekomandohet terapia e zërit me logoped ose, në raste të përzgjedhura, ndërhyrje e vogël kirurgjikale.
Çdo terapi duhet përcaktuar individualisht pas ekzaminimit. Ky artikull ka qëllim informues dhe nuk zëvendëson konsultën me specialistin e ORL-së.
Si ta parandaloni
- Mos e detyroni zërin kur jeni të ftohur
- Mësoni teknika të drejta të përdorimit të zërit nëse punoni me të
- Mos pini duhan dhe shmangni ambientet me tym
- Mbani higjienën e duarve gjatë sezonit të infeksioneve
- Trajtoni alergjitë dhe refluksin në bashkëpunim me mjekun
Pyetje të shpeshta
A duhet të hesht plotësisht kur kam laringjit?
Heshtja absolute për ditë të tëra nuk rekomandohet zakonisht. Më e mira është të flisni sa më pak, me ton të qetë dhe normal, duke shmangur bërtitjen dhe pëshpëritjen. Nëse zëri ju lodhet shpejt, kjo është shenjë se duhet ta pushoni më shumë.
A ndihmojnë antibiotikët te laringjiti?
Në shumicën e rasteve laringjiti akut shkaktohet nga viruset, ndaj antibiotikët nuk kanë efekt. Ata përdoren vetëm kur mjeku dyshon një infeksion bakterial pas vlerësimit klinik. Marrja e antibiotikëve pa indikacion mund të bëjë më shumë dëm sesa dobi.
Pse zëri më ngjirret vetëm në mëngjes?
Ngjirja tipike e mëngjesit që përmirësohet gjatë ditës shpesh lidhet me refluksin e acidit gjatë natës, kur jemi në pozicion horizontal. Kjo duhet vlerësuar nga specialisti, sepse trajtimi është i ndryshëm nga ai i laringjitit infektiv.
A mund të jetë ngjirja shenjë e diçkaje serioze?
Në shumicën e rasteve jo, por ngjirja që zgjat mbi tre javë — sidomos te duhanpirësit ose kur shoqërohet me dhimbje gjatë gëlltitjes, gungë në qafë apo humbje peshe — kërkon domosdoshmërisht ekzaminim me laringoskopi për të përjashtuar shkaqe më serioze.
A janë të dobishme sprejat dhe pastilet për fytin?
Ato mund të lehtësojnë përkohësisht ndjesinë e gërvishtjes, por nuk e trajtojnë shkakun dhe nuk e shkurtojnë ecurinë e sëmundjes. Përdorimi i tepërt i produkteve me mentol mund ta thajë edhe më shumë mukozën. Për një plan trajtimi të përshtatshëm, konsultohuni me specialistin.