Gjëndra tiroide është një organ i vogël në formë fluture, i vendosur në pjesën e përparme të qafës, poshtë mollës së Adamit dhe para trakesë (rrugës së frymëmarrjes). Megjithëse peshon vetëm disa dhjetëra gramë, hormonet që prodhon ndikojnë në ritmin e zemrës, temperaturën e trupit, tretjen, peshën, gjumin, disponimin dhe energjinë e përditshme. Prandaj, kur tiroidja nuk punon si duhet, simptomat shpesh janë të shpërndara dhe të vështira për t'u lidhur menjëherë me një shkak të vetëm.
Në praktikën e otorinolaringologjisë (specialiteti i veshit, hundës dhe fytit), tiroidja ka rëndësi të veçantë sepse ndodhet pikërisht në rajonin e qafës. Zmadhimi i saj apo nyjet mund të shkaktojnë ndjesi presioni në fyt, ngjirje të zërit, vështirësi në gëlltitje ose një fryrje të dukshme në qafë — ankesa për të cilat pacientët zakonisht paraqiten te mjeku ORL.
Çfarë bën gjëndra tiroide
Tiroidja prodhon dy hormone kryesore, të njohura si T3 dhe T4, të cilat rregullojnë metabolizmin — mënyrën se si trupi e përdor energjinë. Prodhimi i tyre kontrollohet nga hipofiza, një gjëndër e vogël në tru, e cila lëshon hormonin TSH. Ky ekuilibër është i ndjeshëm: nëse prishet, pasojat ndihen në shumë sisteme të trupit njëkohësisht.
Për funksionimin normal, tiroidja ka nevojë për jod, një element që e marrim përmes ushqimit dhe kripës së jodizuar. Mungesa e vazhdueshme e jodit është historikisht një ndër shkaqet kryesore të zmadhimit të gjëndrës në disa rajone.
Llojet kryesore të sëmundjeve të tiroides
Hipotiroidizmi — tiroide e ngadaltë
Ndodh kur gjëndra prodhon më pak hormone se sa i nevojiten trupit. Metabolizmi ngadalësohet dhe simptomat zhvillohen ngadalë, shpesh gjatë muajve. Shkaku më i shpeshtë është tiroiditi autoimun (i njohur si tiroiditi i Hashimotos), ku sistemi imunitar sulmon indin e vet të tiroides.
Shenjat më të zakonshme përfshijnë:
- lodhje të vazhdueshme dhe ndjesi ftohti edhe kur të tjerët nuk ndihen ftohtë;
- shtim në peshë pa ndryshim të dukshëm në të ushqyer;
- lëkurë të thatë, flokë të brishtë dhe rënie flokësh;
- kapsllëk;
- ngadalësim të mendimit, humor të ulët, vështirësi përqendrimi;
- zë të trashur ose të ngjirur;
- cikël menstrual të parregullt te gratë.
Hipertiroidizmi — tiroide e mbiaktivizuar
Këtu ndodh e kundërta: prodhohet më shumë hormon se ç'duhet dhe trupi "punon me shpejtësi të shtuar". Një shkak i njohur është sëmundja e Graves, gjithashtu autoimune, por edhe nyjet që prodhojnë hormone në mënyrë të pavarur.
- rrahje të shpejta ose të parregullta të zemrës;
- humbje peshe pavarësisht oreksit të mirë;
- djersitje, ndjesi nxehtësie, mos-durim ndaj të nxehtit;
- nervozizëm, ankth, pagjumësi;
- dridhje të duarve;
- dobësi muskulore, veçanërisht në kofshë;
- në disa raste, ndryshime në sy — sy të dalë ose të irrituar.
Struma (goitri) — zmadhimi i gjëndrës
Struma është zmadhimi i tiroides, i cili mund të shoqërohet me funksion normal, të ulët ose të shtuar të hormoneve. Kur gjëndra rritet mjaftueshëm, mund të shtypë strukturat përreth dhe të japë ndjesi shtrëngimi në qafë, kollë të thatë, vështirësi në gëlltitje apo në frymëmarrje, sidomos kur pacienti shtrihet.
Nyjet tiroidiane
Nyjet janë formacione të vogla brenda indit të tiroides. Janë shumë të shpeshta dhe në pjesën dërrmuese të rasteve janë beninje (jo kancerogjene). Megjithatë, çdo nyje meriton vlerësim, sepse një pjesë e vogël mund të jetë malinje. Zbulohen shpesh rastësisht gjatë një ekografie të qafës të bërë për arsye të tjera.
Tiroiditet
Janë inflamacione të gjëndrës. Disa forma vijnë pas një infeksioni viral dhe shkaktojnë dhimbje në pjesën e përparme të qafës, ethe dhe ndjeshmëri në prekje. Të tjera, si tiroiditi autoimun, janë pa dhimbje dhe zbulohen përmes analizave.
Shenjat në fyt dhe në zë që nuk duhen injoruar
Meqë tiroidja ndodhet ngjitur me laringun (organin e zërit) dhe me nervat që kontrollojnë kordat vokale, disa ankesa duhen vlerësuar pa vonesë:
- ngjirje e zërit që zgjat më shumë se dy-tri javë pa shkak të qartë;
- ndjesi si "gungë në fyt" që nuk kalon;
- vështirësi ose dhimbje gjatë gëlltitjes;
- fryrje asimetrike ose një nyje e prekshme në qafë;
- rritje e shpejtë e një formacioni ekzistues;
- frymëmarrje e vështirësuar ose zhurmuese.
Këto shenja nuk do të thotë domosdoshmërisht sëmundje e rëndë — shpesh kanë shkaqe të tjera, si refluksi laringofaringeal apo inflamacionet e zakonshme. Por dallimi bëhet vetëm me ekzaminim.
Kush ka rrezik më të lartë
Sëmundjet e tiroides janë më të shpeshta te gratë sesa te burrat dhe rreziku rritet me moshën. Faktorë të tjerë që merren parasysh gjatë vlerësimit:
- historia familjare e sëmundjeve të tiroides ose autoimune;
- periudha pas lindjes, kur mund të shfaqet tiroidit kalimtar;
- ekspozimi i mëparshëm ndaj rrezatimit në rajonin e qafës;
- sëmundje të tjera autoimune, si diabeti i tipit 1;
- marrja e pamjaftueshme ose e tepërt e jodit.
Si diagnostikohen sëmundjet e tiroides
Anamneza dhe ekzaminimi klinik
Vlerësimi nis me bisedën për ankesat, kohëzgjatjen e tyre dhe historinë familjare, e ndjekur nga palpimi i qafës për të vlerësuar madhësinë, konsistencën dhe lëvizshmërinë e gjëndrës, si dhe praninë e nyjeve limfatike të zmadhuara.
Analizat e gjakut
Matja e TSH-së është testi i parë dhe më informues; sipas nevojës shtohen T4 e lirë, T3 dhe antitrupat tiroidianë, të cilët ndihmojnë të identifikohet një sëmundje autoimune.
Ekografia e qafës
Është metodë e padhimbshme dhe pa rrezatim, që tregon madhësinë e gjëndrës, strukturën e saj dhe karakteristikat e nyjeve. Ekografia ndihmon të vendoset nëse një nyje duhet ndjekur në kohë apo duhet punksionuar.
Punksioni me gjilpërë të hollë
Kur ekografia ngre dyshime, merret një mostër e vogël qelizash nga nyja me një gjilpërë shumë të hollë, e cila analizohet nga patologu. Procedura kryhet ambulatorisht dhe zakonisht tolerohet mirë.
Laringoskopia
Nëse ka ngjirje zëri ose planifikohet operacion, mjeku ORL mund të ekzaminojë kordat vokale me një pajisje optike të hollë, për të vlerësuar lëvizshmërinë e tyre.
Trajtimi — çfarë mund të pritet
Trajtimi varet plotësisht nga diagnoza, mosha, gjendja e përgjithshme dhe rezultatet e ekzaminimeve. Në vija të përgjithshme:
- Hipotiroidizmi trajtohet me terapi zëvendësuese hormonale, e përcaktuar dhe e monitoruar nga endokrinologu.
- Hipertiroidizmi mund të trajtohet me barna, me jod radioaktiv ose, në raste të caktuara, me operacion.
- Nyjet beninje shpesh vetëm ndiqen periodikisht me ekografi dhe analiza.
- Struma e madhe me simptoma shtypëse ose nyjet e dyshimta mund të kërkojnë ndërhyrje kirurgjike.
Asnjë nga këto vendime nuk merret pa vlerësim individual. Vetë-mjekimi, ndërprerja e terapisë pa konsultë ose marrja e preparateve me jod pa indikacion mund të përkeqësojnë gjendjen.
Kur duhet të caktoni një vizitë
Konsultojeni specialistin nëse vëreni një fryrje ose nyje në qafë, nëse zëri ju ka ndryshuar për më shumë se dy-tri javë, nëse keni vështirësi në gëlltitje apo ndjesi shtypjeje në fyt, ose nëse keni simptoma të vazhdueshme si lodhje e pashpjegueshme, ndryshime peshe dhe rrahje të shpejta zemre. Në RINO Clinic në Ferizaj, ekzaminimi ORL i qafës dhe i laringut ndihmon të përcaktohet nëse ankesat lidhen me tiroiden apo me shkaqe të tjera, dhe të orientohet rruga e mëtejshme diagnostike.
Ky artikull ka karakter informues dhe nuk zëvendëson vlerësimin mjekësor. Për diagnozë dhe plan trajtimi, konsultohuni gjithmonë me mjekun specialist.
Pyetje të shpeshta
A janë të rrezikshme nyjet e tiroides?
Shumica e nyjeve tiroidiane janë beninje dhe nuk shkaktojnë probleme. Megjithatë, një pjesë e vogël mund të jetë malinje, prandaj çdo nyje e zbuluar duhet vlerësuar me ekografi dhe, kur tregohet e nevojshme, me punksion me gjilpërë të hollë. Ndjekja e rregullt është mënyra më e sigurt për të mos humbur ndryshimet me kohë.
A mund të shkaktojë tiroidja ngjirje të zërit?
Po. Zmadhimi i gjëndrës ose një formacion që shtyp strukturat përreth mund të ndikojë në nervat që kontrollojnë kordat vokale dhe të japë ngjirje. Por ngjirja ka edhe shumë shkaqe të tjera, prandaj kërkon ekzaminim të laringut për të dalluar burimin e saj.
A ndikon dieta në shëndetin e tiroides?
Marrja e mjaftueshme e jodit përmes ushqimit dhe kripës së jodizuar është e rëndësishme për funksionimin normal të gjëndrës. Megjithatë, marrja e tepërt e jodit ose e suplementeve pa indikacion mund të jetë e dëmshme. Çdo ndryshim i planifikuar duhet diskutuar me mjekun.
Sa shpesh duhen përsëritur analizat e tiroides?
Nuk ka një përgjigje të njëjtë për të gjithë. Frekuenca varet nga diagnoza, nga terapia që merrni dhe nga stabiliteti i vlerave. Mjeku juaj do t'ju përcaktojë intervalin e kontrolleve individualisht.
A duhet operuar çdo strumë?
Jo. Shumë struma ndiqen vetëm me kontrolle periodike. Operacioni merret në konsideratë kryesisht kur gjëndra shkakton simptoma shtypëse në fyt apo në frymëmarrje, kur ka dyshim për malinjitet, ose kur hipertiroidizmi nuk kontrollohet me metoda të tjera.