Çfarë është streptokoku i fytit?

Streptokoku i fytit karakterizohet nga inflamacion akut i mukozës së fytit dhe bajameve. Klinikisht manifestohet me:

• dhimbje të forta dhe të papritura fyti
• temperaturë të lartë trupore
• bajame të hiperemizuara, shpesh me eksudat purulent
• zmadhim dhe ndjeshmëri të nyjave limfatike cervikale

Ky infeksion kërkon diferencim të qartë nga faringitet virale, pasi qasja terapeutike është e ndryshme.

Mekanizmi i përhapjes

Infeksioni përhapet përmes:

• pikëzave respiratore gjatë kollitjes ose teshtitjes
• kontaktit të drejtpërdrejtë me persona të infektuar
• objekteve të kontaminuara (enë, lodra, mjete personale)

Rreziku i transmetimit rritet në ambiente kolektive si kopshte, shkolla dhe institucione të mbyllura, veçanërisht gjatë muajve të ftohtë.

Simptomat klinike

Simptomat shfaqen zakonisht 2–5 ditë pas ekspozimit dhe përfshijnë:

• dhimbje intensive fyti
• temperaturë >38°C
• vështirësi në gëlltitje
• lodhje dhe cefale
• te fëmijët, mund të shfaqen edhe dhimbje barku ose të përziera

Mungesa e kollës dhe rrjedhjes nazale është një element i rëndësishëm orientues drejt etiologjisë bakteriale.

Diagnostikimi

Diagnostikimi bazohet në:

• vlerësimin klinik ORL
• testin e shpejtë për streptokok
• kulturën bakteriale të strishos së fytit, në raste të përzgjedhura

Diagnostikimi i saktë është thelbësor për përdorimin racional të antibiotikëve dhe për shmangien e rezistencës bakteriale.

Trajtimi

Trajtimi standard përfshin antibiotikoterapi, e përzgjedhur nga mjeku:

• zakonisht penicilinë ose amoksicilinë
• alternativa të përshtatshme në rast alergjie

Terapia duhet të përfundohet plotësisht (7–10 ditë), pavarësisht përmirësimit të hershëm klinik.

Trajtimi mbështetës përfshin:

• antipiretikë dhe analgjetikë
• pushim fizik
• hidratim adekuat

Komplikimet e mundshme

Në mungesë të trajtimit adekuat, streptokoku i fytit mund të çojë në:

• ethe reumatizmale
• komplikime kardiake
• glomerulonefrit post-streptokokal
• absces peritonsilar

Këto komplikime e bëjnë të domosdoshëm trajtimin në kohë dhe ndjekjen mjekësore.

Parandalimi

Masat parandaluese përfshijnë:

• higjienë rigoroze të duarve
• shmangie të kontakteve të afërta me persona të infektuar
• përdorim individual të enëve personale
• konsultë mjekësore në rast simptomash të dyshimta

Kujdes profesional ORL

Dhimbja e fytit e shoqëruar me temperaturë të lartë nuk duhet neglizhuar. Vlerësimi profesional ORL dhe diagnostikimi i saktë janë kyç për trajtim efektiv dhe parandalim të komplikimeve.

Çfarë është LPR?

LPR është një gjendje që ndodh tek një person që ka sëmundjen e refluksit gastroezofageal (GERD). Acidi i prodhuar në stomak ngjitet lart në ezofag (tubi i gëlltitjes). Kur ky acid stomaku arrin në fyt, quhet refluks laringofaringeal (LPR).

Cilat janë simptomat e LPR?

Ka shumë simptoma të LPR, të gjitha të lidhura me ndjesitë në fyt. Pesëdhjetë për qind e njerëzve me LPR nuk kanë simptoma të urthit ose shqetësime në stomak. Kur ka simptoma, ato përfshijnë:

• Ngjirje të lehtë
• Ndjesi të një gungë në fyt
• Nevojë për të pastruar fytin
• Ndjesi të mukusit që ngjitet në fyt dhe/ose rrjedhje post-nazale
• Kollë kronike
• Vështirësi në gëlltitje
• Dhimbje fyti
• Kutia e zërit e kuqe, e fryrë ose e irrituar

Çfarë e shkakton LPR?

LPR shkaktohet nga acidi i stomakut që ngjitet në fyt si rezultat i GERD. Fatmirësisht, shumica e rasteve nuk kërkojnë kujdes mjekësor. Ato mund të menaxhohen me ndryshime në stilin e jetesës. Për të zvogëluar shanset për LPR:

Mos:

• Hani ushqime acidike, pikante dhe të yndyrshme
• Pini alkool
• Pini duhan
• Pini pije që përmbajnë kafeinë (çaj, kafe, pije të gazuara, etj.)
• Hani çokollatë
• Hani mente ose ushqime me shije menteje
• Vishni rroba të ngushta ose që shtrëngojnë
• Bëhuni tepër të stresuar – mësoni mjete për të menaxhuar ose reduktuar nivelet e stresit

Bëni:

• Mbani një peshë të shëndetshme
• Shmangni ngrënien më pak se 2 orë para gjumit

Kush preket nga LPR?

Kushdo mund të preket nga LPR, por shfaqet më shpesh me kalimin e moshës. Njerëzit që kanë zakone të caktuara dietike, që veshin vazhdimisht rroba të ngushta ose që janë mbipeshë dhe të stresuar janë më të prirur për të pasur refluks laringofaringeal.

Si diagnostikohet LPR?

Diagnoza zakonisht bëhet bazuar në gjetjet e irritimit ose ënjtjes në fyt, më saktësisht në pjesën e pasme të kutisë së zërit. Shumicën e kohës, nuk nevojiten teste të mëtejshme për të bërë diagnozën. Nëse nevojiten teste, tre testet më të përdorura janë një studim i gëlltitjes, një vështrim i drejtpërdrejtë në stomak dhe ezofag përmes një endoskopi dhe një test i pH-së.

Si trajtohet LPR dhe si mund të parandalohet?

Ekzistojnë opsione trajtimi për njerëzit që kanë LPR. Shumica e trajtimeve mund të përdoren gjithashtu si masa parandaluese:

• Ndiqni një dietë të butë (me nivele të ulëta acidi, të ulët në yndyrë, jo pikante)
• Hani vakte të shpeshta dhe të vogla
• Humbni peshë
• Shmangni përdorimin e alkoolit, duhanit dhe kafeinës
• Mos hani ushqim më pak se 2 orë para gjumit
• Ngrini kokën e shtratit para gjumit. Vendosni një objekt të fortë dhe të qëndrueshëm (si një dërrasë) nën pjesën e sipërme të dyshekut. Kjo do të ndihmojë në ngritjen e kokës dhe pjesës së sipërme të trupit tuaj, gjë që do të ndihmojë në parandalimin e kthimit të acidit të stomakut në fyt.
• Shmangni pastrimin e fytit
• Merrni medikamente pa recetë, duke përfshirë antacidet ose inhibitorët e pompës së protonit. Merrni medikamente, si të përshkruara ashtu edhe pa recetë, vetëm sipas udhëzimeve.
• Në raste shumë të rënda, mund të rekomandohet kirurgjia si trajtimerkankaratas.com.tr

Çfarë mund të ndodhë nëse LPR nuk trajtohet?

LPR i patrajtuar mund të çojë në: dhimbje fyti; kollë kronike; ënjtje të palëve të zërit; ulçera (plagë të hapura) në palët e zërit; formimin e granulomave (masa) në fyt; dhe përkeqësim të astmës, emfizemës dhe bronkitit. LPR i patrajtuar gjithashtu mund të luajë një rol në zhvillimin e kancerit të kutisë së zërit.

Cili është parashikimi për LPR?

Parashikimi për LPR është shumë i mirë sepse shumica e shkaqeve mund të kontrollohen nëse ndiqet një stil jetese i shëndetshëm. Megjithatë, nëse LPR nuk diagnostikohet, personi i prekur mund të përjetojë kushtet mjekësore të përmendura më sipër si dhe shërim të vonuar.

Çfarë është adenoidi (bajamja e tretë)?

Adenoidi është një strukturë limfoide e vendosur në pjesën e pasme të hundës, midis hundës dhe fytit. Ndryshe nga bajamet që shihen në pjesën anësore të fytit, adenoidi nuk është i dukshëm pa ekzaminim të veçantë. Te fëmijët, ai ka një rol të rëndësishëm në mbrojtjen imunitare gjatë viteve të para të jetës – por shpesh mund të bëhet problematik kur zmadhohet ose infektohet.

Çfarë është adenoiditi?

Adenoiditi është inflamacioni ose infeksioni i adenoidit, që shpesh ndodh te fëmijët e moshës 1 deri në 7 vjeç. Mund të jetë akut ose kronik dhe shpesh shoqërohet me infeksione të përsëritura të rrugëve të sipërme të frymëmarrjes.

Shkaqet (Etiologjia)

• Infeksione virale: adenovirus, rinovirus, viruset e gripit
• Infeksione bakteriale: Streptococcus pyogenes, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis
• Mjedise të mbipopulluara, ekspozim ndaj tymit të duhanit, alergjitë dhe imuniteti i dobët rrisin rrezikun për adenoidit.

Simptomat kryesore të adenoiditit

• Hundë e bllokuar kronikisht (fëmija frymë merr vetëm me gojë)
• Gojë e hapur gjatë gjithë kohës, sidomos gjatë gjumit
• Gërhitje natën dhe gjumë i shqetësuar
• Apnea (ndalesa të frymëmarrjes gjatë gjumit)
• Sekrecione nga hundët (qelbi, sekrecione të verdha)
• Frymëmarrje me zë dhe e vështirësuar
• Zë hundor (hiponazalitet)
• Otite të përsëritura (infeksione të veshit)
• Vonesë në të folur apo në zhvillimin e dëgjimit (si pasojë e problemeve me veshin e mesëm)

Si ndikon bajamja e tretë në zhvillimin e fëmijës?

Një adenoid i zmadhuar ose i infektuar në mënyrë të përsëritur mund të ndikojë negativisht në:

• Cilësinë e gjumit (duke shkaktuar lodhje kronike)
• Dëgjimin (për shkak të disfunksionit të tubave të Eustach-it)
• Zhvillimin e gjuhës dhe të të folurit
• Formimin e kafkës (fytyrë adenoide: gojë e hapur, hundë e ngushtë, nofull e sipërme e shtyrë përpara)
• Sjelljen dhe përqendrimin (për shkak të mungesës së gjumit cilësor)

Si diagnostikohet adenoiditi?

• Anamnezë dhe ekzaminim fizik
• Ekzaminim me nazofaringoskopi (pajisje me kamerë për të parë adenoidin)
• Radiografi e nazofaringut (shpesh për të vlerësuar madhësinë)
• Audiometri ose timpanometri për të kontrolluar dëgjimin dhe funksionin e veshit të mesëm
• Konsultim me mjekun ORL (otorinolaringolog)

Trajtimi i adenoiditit

Në rastet akute:

• Antitermikë (paracetamol/ibuprofen)
• Larje të hundëve me solucion fiziologjik ose sprej me ujë të kripur
• Antibiotikë në rastin e infeksioneve bakteriale (me recetë)
• Kortikosteroidë lokalë në disa raste (për uljen e edemës)

Në rastet kronike ose në rastin e zmadhojes së qëndrueshme:

• Adenoidektomi – heqja kirurgjikale e adenoidit
  • Bëhet në spital, zakonisht në mënyrë ditore (pa qëndrim gjatë natës)
  • Rekomandohet kur ka:
    • Frymëmarrje të rënduar përmes hundës
    • Apnea gjatë gjumit
    • Otite të përsëritura
    • Vonesë në të folur apo probleme të dëgjimit

Pas operacionit – çfarë të prisni?

• Fëmija mund të ketë dhimbje të lehtë fyti për disa ditë
• Është e rëndësishme të pijë shumë lëngje dhe të konsumojë ushqime të buta
• Shërimi zakonisht ndodh për 5–7 ditë
• Gërhitja dhe frymëmarrja me gojë zakonisht përmirësohen brenda pak javësh

Përfundim

Adenoiditi është një gjendje shumë e zakonshme, por shpesh e anashkaluar. Nëse fëmija juaj gërhit, frymë merr me gojë, ka infeksione të shpeshta të hundës ose veshit – është e rëndësishme të bëhet një vlerësim i adenoidit. Heqja e bajames së tretë mund të përmirësojë ndjeshëm cilësinë e jetës dhe zhvillimin e përgjithshëm të fëmijës.

Këshillë prindërve: Mos prisni që simptomat të kalojnë vetë. Një konsultë e thjeshtë me mjekun ORL mund të parandalojë probleme më të mëdha në të ardhmen.

Çfarë është tonsiliti kronik?

Tonsiliti kronik është një inflamacion i përsëritur ose i vazhdueshëm i bajameve, që zgjat për më shumë se 3 muaj ose rikthehet shumë shpesh gjatë vitit. Zakonisht është rezultat i infeksioneve të patrajtuara si duhet, por mund të ndodhë edhe për arsye të tjera.

Pse ndodh tonsiliti kronik?

• Infeksione të përsëritura bakteriale ose virale
• Struktura e çarë dhe e thellë e bajameve (kriptat tonsilare) që mbajnë bakteret dhe qelizat e vdekura
• Imunitet i ulët ose faktorë gjenetikë
• Refluksi i acidit nga lukthi
• Mjedis i ndotur apo ekspozim ndaj tymit të duhanit

Simptomat kryesore

• Dhimbje fyti që përsëritet ose është gjithmonë e pranishme
• Erë e keqe në gojë (halitozë), sidomos në mëngjes
• Bajame të mbushura me pika të bardha (detritus) ose gurë tonsilarë
• Nyje të rritura në qafë që nuk ulen
• Temperaturë e lehtë dhe lodhje kronike
• Vështirësi në përtypje apo gëlltitje
• Zë i ndryshuar apo ndjenjë e trupit të huaj në fyt

Si diagnostikohet?

• Historia e infeksioneve të përsëritura (më shumë se 5-7 infeksione në vit)
• Ekzaminim i detajuar nga mjeku ORL
• Analiza laboratorike (në disa raste: ASO test, CRP, etj.)
• Ekzaminim me fiberoskopi nëse ka dyshime për probleme më të thella

Trajtimi i tonsilitit kronik

• Trajtim konservativ: përdorimi i antiseptikëve lokalë, larje të fytit, përmirësim i higjienës orale, rritje e imunitetit
• Antibiotikë: vetëm gjatë episodeve akute ose për trajtime të shkurtra në raste të caktuara
• Tonsilektomia (heqja e bajameve): rekomandohet kur infeksionet janë të shpeshta, të rënda dhe ndikojnë në cilësinë e jetës

Kush përfiton nga tonsilektomia?

• Fëmijët apo të rriturit me më shumë se 5–6 infeksione të verifikuara në vit
• Raste me komplikacione si abscesi peritonsilar, gurë të përsëritur tonsilarë, probleme me frymëmarrjen gjatë gjumit (apnea)
• Kur tonsilat janë të shtuara dhe pengojnë frymëmarrjen apo të folurit

Kujdes: Edhe pse është ndërhyrje relativisht e thjeshtë, tonsilektomia ka nevojë për kujdes post-operator dhe pushim për 7–10 ditë. Shumica e pacientëve përjetojnë përmirësim të dukshëm të cilësisë së jetës.

Përfundim: Nëse ju apo fëmija juaj po përballeni me infeksione të përsëritura të bajameve, mos e anashkaloni. Tonsiliti kronik mund të ndikojë në jetën e përditshme dhe të çojë në komplikacione të panevojshme. Konsultimi me një mjek ORL është hapi i parë drejt zgjidhjes afatgjatë.

Çfarë është tonsiliti akut?

Tonsiliti akut është një inflamacion i menjëhershëm i tonsilave (bajameve), zakonisht i shoqëruar me dhimbje fyti, temperaturë dhe vështirësi në gëlltitje. Kjo gjendje është më e shpeshtë te fëmijët, por prek edhe të rriturit.

Shkaqet (Etiologjia)

Tonsiliti akut shkaktohet nga infeksione virale apo bakteriale:

• Virale: adenovirus, rinovirus, enterovirus, Epstein-Barr (mononukleoza), gripi, etj.
• Bakteriale: më së shpeshti nga Streptococcus pyogenes (grupi A beta-hemolitik), por edhe baktere të tjera mund të jenë të përfshira.

Simptomat më të zakonshme

• Dhimbje e fortë në fyt, shpesh nga njëra anë
• Temperaturë e lartë (deri 39–40°C)
• Vështirësi dhe dhimbje në gëlltitje
• Bajame të skuqura, të fryra, shpesh të mbuluara me eksudat të bardhë
• Erë e keqe në gojë
• Rritje e nyjeve limfatike në qafë
• Në disa raste: dhimbje veshi (reflektuar)

Si diagnostikohet?

• Mjeku bën ekzaminim të fytit dhe bajameve
• Në disa raste rekomandohet test i shpejtë për streptokok (Strep Test) ose kultivim i fytit për përcaktimin e bakterit

Si trajtohet tonsiliti akut?

Trajtimi varet nga shkaku:

• Viral: mjafton trajtim simptomatik – qetësues të dhimbjes (paracetamol, ibuprofen), lëngje të ngrohta, pushim dhe larje të fytit me ujë të kripur ose antiseptikë.
• Bakterial: nevojitet antibiotik, zakonisht penicilinë V ose amoxicilinë, për 7–10 ditë. Në raste të alergjisë përdoret azitromicinë ose klindamicinë.

Kujdes! Mosmjekimi i duhur i infeksioneve bakteriale mund të shkaktojë komplikacione të rënda si:

• Abscesi peritonsilar (grumbullim qelbi rreth bajames)
• Reumatizëm akut (që mund të dëmtojë zemrën)
• Glomerulonefriti pas streptokoksik (dëmtim i veshkave)

Kur duhet të shkoni te mjeku?

• Dhimbje e rëndë që nuk përmirësohet për 3–4 ditë
• Vështirësi në hapjen e gojës
• Probleme në frymëmarrje
• Temperaturë e lartë që nuk bie me ilaçe

Këshillë praktike: Mos përdorni antibiotikë pa recetë. Jo çdo dhimbje fyti kërkon antibiotik – kjo mund të dëmtojë organizmin dhe të çojë në rezistencë bakteriale.